Onderbouwing
Waarom mogen leerlingen niet blijven stilzitten in de klas zoals we al tientallen jaren doen?
Leerlingen ondersteunen om een volwassene te worden met een gezonde levensstijl is één van de doelstellingen die je in het onderwijsproject van alle scholen terugvindt. Beweging biedt juist hier enorm veel voordelen: op het vlak van fysieke en mentale gezondheid, het verhoogt daarenboven de concentratie en het versnelt de cognitieve ontwikkeling! Laat ons deze drie vlakken even van naderbij bekijken door een kleine greep te nemen uit de vele recente wetenschappelijke onderzoeken die er gebeurd zijn naar dit onderwerp.
De invloed van beweging op:
De fysieke gezondheid
• Het verlaagt de bloeddruk
• Verbetert het cholesterolgehalte
• Houdt de bloedvaten gezonder (Journal of the American College of Cardiology, 2023).
• Lager risico op hartziekten, beroerte & diabetes
type 2 en dus ook het sterven hieraan.
• Verbetert het immuunsysteem (Frontiers in Immunology, 2023). Verhoogt de activiteit van immuuncellen en vermindert de ontstekingsmarkers, wat de weerstand tegen infecties verbetert.
• Helpt aantoonbaar bij de preventie van kanker (dikke darmkanker 20-30%, borstkanker (bij vrouwen) 10-20%, baarmoederkanker 20-30%)
Elke school is verplicht om de leerlingen een gezonde leefstijl aan te leren. In België heeft op dit moment bijna 1 op de 5 kinderen en jongeren (2-17j) overgewicht (BMI boven de 25). Bij volwassenen is dit bijna 1 op de 2! Meer dan de helft van de sterfgevallen is te wijten aan hart- en vaataandoeningen, kanker en ziekten aan de ademhalingsorganen.
En juist op die ziekten heeft beweging een positief effect. Werken met de flexibele leeromgeving brengt meer beweging in de lessen zonder dat daar extra tijd voor moet vrijgemaakt worden.
De mentale gezondheid
• Verbetert het algemeen psychisch welzijn (2022 Journal of Clinical Psychiatry)
• Vermindert angstige symptomen (2022 Lancet Psychiatry)
• Vermindert depressieve symptomen (2022 Lancet Psychiatry)
• ADHD: verbetering in sociaal gedrag (2012 Pubmed, Verret C. en al.)
De KUL en UG onderzochten in 2022 de mentale gezondheid van de Vlaamse jeugd. 19,7% bleek zich ongelukkig te voelen, 16 % voelde zich eenzaam, 20% vertoonde matige tot ernstige psychische klachten en bij kwetsbare jongeren was dit 40%. 50% dacht aan zelfverwonding, 25% deed het effectief en 22,3% had wel eens zelfmoordgedachten. In 2022 waren er 1796 zelfdodingen, bijna 5 per dag en in de leeftijdsgroep van 15 tot 45 jaar is dit de eerste doodsoorzaak.
Als kinderen en jongeren in beweging gaan, verbetert dit het algemeen welzijn, voelen ze zich meer verbonden met de klasgroep en heb je ook op dit vlak een positief effect.
De cognitieve ontwikkeling
• Verbetert de doorbloeding van de hersenen. Ook de prefrontale cortex, waar executieve functies plaatsvinden, heeft daar een voordeel van.
• Als je in beweging gaat, vermindert je cortisol, het stresshormoon. Dit zorgt voor een kalmer brein en een betere emotieregulatie
• Versterkt de synaptische plasticiteit (leren, geheugen, aanpassingsvermogen)
• Zorgt voor neurogenese, vooral in de hypocampus (geheugen en leren). Neurogenese betekent dat er nieuwe neuronen of hersencellen aangemaakt worden. Men heeft lang gedacht dat dit niet mogelijk was, maar blijkt wel zo te zijn.
• Verhoogt de BDNF (Brain-Derived Neurotrophic Factor). Dit is een zenuwcelstimulerend eiwit dat van de hersenen afkomstig is. BDNF is een neurotrofine; een belangrijke stof voor het overleven van neuronen. Het komt met name voor in de hippocampus, de cortex en het prosencephalon. Aerobe training (matig intensief bewegen) doet de hoeveelheid BDNF toenemen en verbetert de werking van BDNF. Mensen met een hoger BDNF-niveau leren sneller en onthouden dingen beter.
• Verhoogt de aanmaak en afgifte van neurotransmitters zoals dopamine (motivatie, beloning), serotonine (welbevinden) en noradrenaline (focus, aandacht).
Bovenstaande inzichten zijn geen verzinsels maar het resultaat van nauwgezet wetenschappelijk onderzoek. Een absoluut aan te raden boek als je er nog meer wil over weten is 'De beweegreden' van Wim Derave en Eline Lievens, beide prof fysiologie aan de universiteit Gent.
Samengevat heeft bewegen een positief effect op het geheugen, de concentratie, het probleemoplossend vermogen en de schoolprestaties. Beweging is geen luxe maar een essentiële voedingsstof voor het brein. Het stimuleert neurobiologische processen die leiden tot een betere cognitie, stemming, geheugen, focus en veerkracht. Zelfs korte sessies van matige beweging kunnen al merkbare effecten hebben. Zeker de flexibele leeromgeving faciliteert meer beweging in het klaslokaal.
